ΧΑΜΟΣ: Το ακρώνυμο που βάζει τέλος στους καρκίνους του δέρματος
Οι ελιές ή κατά την επιστημονική τους σημασία σπίλοι αποτελούν μια φυσιολογική εκδήλωση στο ανθρώπινο δέρμα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αύξηση στα περιστατικά καρκίνων του δέρματος και στο μελάνωμα, παρόλο που όπως επισημαίνουν οι ειδικοί η έγκαιρη διάγνωση ενός καρκίνου του δέρματος σε συνδυασμό με την έγκαιρη και σωστή θεραπευτική του αντιμετώπιση οδηγούν στην πλήρη ίαση. Πώς μπορούμε όμως να διακρίνουμε αν μια ελιά έχει πρόβλημα; Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο; Πότε πρέπει να επισκεφθούμε ειδικό ιατρό; Οι απαντήσεις στο άρθρο που ακολουθεί.
Από απλές καφέ κηλίδες, κρεατοελιές μέχρι τα κερασόχροα αιμαγγειώματα (κόκκινες ελιές) οι σπίλοι αποτελούν συνηθισμένες εκδηλώσεις στο δέρμα, χωρίς να κρύβουν κινδύνους για την υγεία μας. Πολλές μάλιστα από τις ελιές που υπάρχουν στο σώμα μας εμφανίζονται επίκτητα και είναι απλώς προϊόντα φωτογήρανσης ή φυσιολογικής γήρανσης του δέρματος μας. Στον αντίποδα, οι κακοήθεις βλάβες του δέρματος διακρίνονται σε μη μελανωτικό καρκίνο του δέρματος (βασικοκυτταρικό επιθηλίωμα), σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα και υποκατηγορίες και σε κακόηθες μελάνωμα.
Η βασική διαφορά τους είναι ότι ο καρκίνος του δέρματος συνήθως εξαπλώνεται τοπικά, ενώ το μελάνωμα αποτελεί τη σοβαρότερη μορφή δερματικού καρκίνου, το οποίο εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία είναι πάντοτε μεταστατικό και έχει εξαιρετικά αρνητικά πρόγνωση. Σημειώνεται ότι μικρό μόνο ποσοστό μελανωμάτων (περίπου 20%) αναπτύσσεται σε έδαφος ενός προϋπάρχοντος σπίλου του δέρματος. Κατά κανόνα εμφανίζεται εκ νέου, σε δέρμα χωρίς προηγούμενη βλάβη.
Τα μικρού συνήθως μεγέθους κόκκινα έως μπορντό στίγματα είναι γνωστά ως κερασόχροα αιμαγγειώματα ή «στίγματα του Morgan», από το όνομα του Άγγλου χειρουργού που τα πρωτοπεριέγραψε τον 19ο αιώνα και παρόλο που συχνά προκαλούν ανησυχία, συνήθως αποτελούν απολύτως ασφαλείς εκδηλώσεις που σχετίζονται κυρίως με την ηλικία του φορέα τους. Η μόνη περίπτωση που θα πρέπει να μας βάλει σε υποψίες είναι όταν εμφανιστούν πάρα πολλά μαζί σε μικρό χρονικό διάστημα, οπότε ίσως να υποκρύπτουν κάποια εσωτερική νεοπλασία του οργανισμού μας.
Αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος διατρέχουν άτομα με ανοιχτό χρώμα δέρματος, γαλαζοπράσινο χρώμα ματιών και κόκκινα ή ξανθά μαλλιά, ιδιαίτερα όταν έχουν πολλούς ή και άτυπους σπίλους και ιστορικό σοβαρών ηλιακών εγκαυμάτων, κυρίως στα πρώτα 5 χρόνια της ζωής τους.
Ο καρκίνος του δέρματος μπορεί να αναγνωριστεί εύκολα από τον πάσχοντα, υπό την προϋπόθεση ότι επισκοπεί διεξοδικά το δέρμα του και ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Διεθνώς, προτείνεται η αυτοεξέταση του δέρματος από τον καθένα, μία φορά το μήνα. Παρατηρώντας κανείς το γυμνό σώμα του σε καλά φωτισμένο δωμάτιο, μπορεί να προσέξει αν κάτι στο δέρμα του ή και κάτω από την επιφάνεια του δέρματος, μεταβάλλει απότομα τα χαρακτηριστικά του. Θα πρέπει να τονιστεί ότι η αυτοεξέταση περιλαμβάνει οποιοδήποτε σημείο του σώματος, ακόμα και τις περιοχές που δεν εκτίθενται στον ήλιο. Δεν πρέπει να αμελούμε την εξέταση της περιοχής των γεννητικών οργάνων, των αυτιών και του γύρω δέρματος, των νυχιών, των παλαμών, των πελμάτων και των πτυχών του δέρματος. Στο τριχωτό της κεφαλής ή και της περιγεννητικής χώρας μπορεί επίσης να «κρύβονται» σπίλοι ή και μελανώματα.
Οι μεταβολές ενός σπίλου που μπορούν να μας υποψιάσουν για κακοήθη βλάβη του δέρματος , έχουν συνοψισθεί στη διεθνή βιβλιογραφία στον μνημονικό κανόνα ABCDE από τα αρχικά των λέξεων Αsymmetry, Border, Color, Diameter και Εlevation. Στην Ελλάδα, οι δερματολόγοι χρησιμοποιούν το ακρώνυμο ΧΑΜΟΣ –από τα αρχικά των λέξεων Χρώμα, Ασυμμετρία, Μέγεθος, Όρια και Σχήμα προκειμένου να βοηθήσουν τον πληθυσμό να θυμάται τις μεταβολές που πρέπει να παρατηρεί κατά την αυτοεξέταση των σπίλων.
Συγκεκριμένα:
Χρώμα: Εξετάζεται η χρωματική ετερογένεια στην δερματική βλάβη αλλά και στο γύρω δέρμα.
Ασυμμετρία: Γίνεται εύκολα αντιληπτή, αν προσπαθήσει κάποιος να χωρίσει την αλλοίωση σε 2 ή 4 τμήματα με νοερές γραμμές διασταυρωμένες σε σχήμα σταυρού, και διερχόμενες από το κέντρο της.
Το Μέγεθος του σπίλου που εξελίσσεται σε μελάνωμα, αυξάνεται απότομα και η διάμετρός του είναι συχνά μεγαλύτερη των 6 χιλιοστών.
Όρια: Τα όρια ενός μελανώματος είναι συχνά ακανόνιστα, με ασαφές περίγραμμα.
Σχήμα: Το Σχήμα μιας «ύποπτης» ελιάς διαρκώς μεταβάλλεται.
Σε περίπτωση οποιασδήποτε αμφιβολίας, ο ασθενής πρέπει να επισκεφθεί τον δερματολόγο του. Η ψηφιακή δερματοσκόπηση και η χαρτογράφηση σπίλων τα τελευταία χρόνια αποτελούν σημαντικά όπλα στην φαρέτρα των δερματολόγων για την πρόληψη του καρκίνου του δέρματος.
Αυτό όμως που σε κάθε περίπτωση συστήνεται είναι η πρόληψη, η οποία προϋποθέτει την υιοθέτηση σωστών συνηθειών αναφορικά με τον ήλιο: εφαρμόζουμε συχνά αντιηλιακό, φροντίζουμε ώστε η έκθεσή μας στον ήλιο να γίνεται τις κατάλληλες ώρες και έχοντας λάβει τα απαραίτητα μέτρα προστασίας, ενώ εξετάζουμε συχνά το δέρμα μας για την έγκαιρη διάγνωση δερματικών βλαβών.
