Ορθορεξία: Το «υγιεινό», αλλά επικίνδυνο «αδερφάκι» της ανορεξίας
Η «νευρική ορθορεξία», «ψυχογενής ορθορεξία» ή απλά ορθορεξία είναι μια νέα ψυχική και διατροφική διαταραχή που έγκειται στην εμμονή με τη «σωστή» και «υγιεινή» διατροφή. Στο σημείο αυτό πρέπει να διευκρινιστεί ότι η υγιεινή διατροφή δεν πρέπει να συγχέεται με την ορθορεξία, καθώς η επιθυμία για κατανάλωση τροφών που κάνουν καλό στην υγεία δεν συνιστά σε καμία περίπτωση διαταραχή από μόνη της.
Ωστόσο για τον ορθορεκτικό ασθενή, η αναζήτηση και η προετοιμασία της «σωστής», «καθαρής», «αγνής» τροφής ανάγεται σε αυτοσκοπό, οδηγώντας τον πάσχοντα σε ιδεοψυχαναγκαστικούς περιορισμούς που έχουν ως συνέπεια την κοινωνική του απομόνωση. Η εμμονή με τις «υγιεινές τροφές» και η απώλεια του μέτρου και της ισορροπίας, είναι που οδηγεί στα επικίνδυνα μονοπάτια της ορθορεξίας.
Η πατρότητα του όρου, ανήκει σε έναν Αμερικανό θεράποντα, εναλλακτικής ιατρικής, τον Steven Bratman, o οποίος χρησιμοποίησε αυτήν την έννοια για να περιγράψει «την παθολογική εμμονή με την ορθότητα των τροφών που καταναλώνει ένα άτομο».
Το ορθορεκτικό άτομο αποκλείει από την διατροφή του τροφές που εκτιμά ότι δεν κάνουν καλό στην υγεία του, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει επιστημονική βάση σε αυτή την κατηγοριοποίηση των τροφών. Οι συνήθεις τροφές που αποφεύγονται είναι όλα τα επεξεργασμένα τρόφιμα, οι τροφές με πολλά λιπαρά, γλυκαντικές ουσίες ή συντηρητικά, αλλά και τροφές που καθίστανται «επικίνδυνες» για την υγεία λόγω του τρόπου με τον οποίο έχουν μαγειρευτεί.
Η υιοθέτηση αυτού του μοντέλου διατροφής κρύβει πολλές επικίνδυνες συνέπειες τόσο για τη σωματική όσο και για τη ψυχολογική υγεία του πάσχοντα, καθώς σε ακραίες περιπτώσεις το ορθορεκτικό άτομο μπορεί να υποσιτίζεται και να είναι λιποβαρές.
Τα άτομα που πάσχουν από αυτή την διαταραχή γίνονται εμμονικά με τις διατροφικές τους επιλογές σε σημείο που να προτιμήσουν να μείνουν νηστικά, από το να φάνε κάτι «απαγορευμένο». Συνήθως, σπαταλούν πολύ μεγάλο μέρος του ημερήσιου χρόνου τους σκεπτόμενα το φαγητό, από την προμήθεια των «σωστών» πρώτων υλών μέχρι την προετοιμασία και το κατάλληλο μαγείρεμά τους.
Το αυστηρό διατροφικό τους πρόγραμμα και οι περιορισμοί που επιβάλλουν στον εαυτό τους, γίνονται συχνά τροχοπέδη στις κοινωνικές τους επαφές με άλλους, οδηγώντας στην κοινωνική απομόνωση και τον αποκλεισμό. Οι ορθορεκτικοί αποφεύγουν να επισκέπτονται μέρη όπου το φαγητό που σερβίρεται δεν πληροί τα δικά τους κριτήρια και σε περίπτωση που πρέπει να παρευρεθούν σε κάποια κοινωνική εκδήλωση μπορεί να φέρουν μαζί τους το δικό τους «υγιεινό» φαγητό, καθώς ακόμα και η σκέψη κάποιας παρασπονδίας τους γεμίζει ενοχές.
Αν και η ορθορεξία εμφανίζει κοινά σημεία με την νευρική ανορεξία ως προς τους αυστηρούς διατροφικούς περιορισμούς που το άτομο επιβάλλει στον εαυτό του, διαφοροποιούνται ως προς το υποκειμενικό κίνητρο: Όπως εξηγεί ο Bratman, «ενώ οι ανορεξικοί έχουν μια παραμορφωμένη εικόνα του σώματός τους, θεωρώντας τους εαυτούς τους χοντρούς, ανεξάρτητα από το πόσο αδύνατοι είναι στην πραγματικότητα, οι ορθορεξικοί παλεύουν συνέχεια με την ιδέα ότι η τροφή τούς μολύνει, όσο προσεκτικά και αν παρακολουθούν τη διατροφή τους..».
Με άλλα λόγια, ενώ ο ανορεξικός επιθυμεί να χάσει βάρος, ο ορθορεκτικός επιδιώκει να παραμένει υγιής, έναν στόχο που θεωρεί ότι επιτυγχάνει μόνο μέσω της ευλαβικής του προσήλωσης στην κατανάλωση των «ενδεδειγμένων» τροφών.
Αυτό το ιδιότυπο ψυχο-διατροφικό σύνδρομο που παρουσιάζει συμπτωματολογία που μιμείται τα μοτίβα περιορισμών/καταναγκασμών άλλων διατροφικών διαταραχών και ταυτόχρονα εμφανίζει υψηλή διασύνδεση με ιδεοψυχαναγκαστικές διαταραχές επιβάλλει την διεπιστημονική συνεργασία για την θεραπεία του ασθενούς.
Ο ασθενής θα πρέπει να απευθυνθεί σε έναν εξειδικευμένο στις διατροφικές διαταραχές διαιτολόγο, ο οποίος θα τον βοηθήσει να αποκτήσει μια σωστή ενημέρωση σχετικά με την υγιεινή διατροφή. Παράλληλα, απαιτείται η συνεργασία του πάσχοντος με ψυχολόγο ή ψυχίατρο, προκειμένου να αναγνωριστούν τα αίτια που ωθούν το άτομο να θέλει να ελέγξει τόσο αυστηρά τη διατροφή του και που συνήθως αντανακλούν την αδυναμία του να ελέγξει αποτελεσματικά άλλους τομείς της ζωής του.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ορθορεξία δεν αναγνωρίζεται επίσημα ως διατροφική διαταραχή, όπως η νευρική ανορεξία και η βουλιμία, ούτε όμως και περιλαμβάνεται στο Διαγνωστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών IV (DSM-IV, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) ως ψυχική διαταραχή, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν σαφή διαγνωστικά κριτήρια. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρέπει το ίδιο το άτομο ή το στενό συγγενικό του περιβάλλον, αφού παραδεχτεί ότι η διατροφική του συμπεριφορά είναι προβληματική, να ζητήσει βοήθεια και η επιτυχία της θεραπείας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη θέληση του ίδιου του ατόμου να αντιμετωπίσει το πρόβλημά του.
