Στέλλα Γεωργίου
Φιλόλογος- Ειδική Παιδαγωγός
«Η δυσλεξία των χαρισματικών παιδιών»
Συνέντευξη της ειδικής παιδαγωγού Στέλλας Γεωργίου στο blog.pharmacyline.gr
Β΄ΜΕΡΟΣ
Στο σημερινό, δεύτερο μέρος της συζήτησής μας, η φιλόλογος και ειδική παιδαγωγός, κα. Στέλλα Γεωργίου μας αναλύει τα βήματα που θα πρέπει να ακολουθήσει ένας γονιός όταν το παιδί του διαγνωστεί με δυσλεξία, ενώ μοιράζεται μαζί μας πρακτικές συμβουλές για να βοηθήσουμε το παιδί να ανταπεξέλθει με επιτυχία στις σχολικές του υποχρεώσεις. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η σωστή συνεργασία γονιού, ειδικού θεραπευτή και σχολείου είναι το «κλειδί» για να μπορέσει το παιδί μέσω των κατάλληλων μηχανισμών εκμάθησης να επιτύχει τους στόχους του και να γίνει ένας ευτυχισμένος και ολοκληρωμένος ενήλικας.
Ποια επιστημονική ειδικότητα είναι κατάλληλη για να πραγματοποιήσει τη διάγνωση της δυσλεξίας; Με άλλα λόγια, πού απευθύνεται ένας γονιός όταν πλέον υπάρχουν συμπτώματα που μαρτυρούν την ύπαρξη μαθησιακής δυσκολίας;
Το πρώτο βήμα είναι ο γονιός να απευθυνθεί σε μια κρατική υπηρεσία, όπως τα ΚΔΑΥ (Κέντρο Διάγνωσης, Αξιολόγησης και Υποστήριξης) και τα ΚΕΔΔΥ (Κέντρο Διάγνωσης, Διαφοροδιάγνωσης και Υποστήριξης). Μπορεί μέσω μιας απλής αναζήτησης στο διαδίκτυο να βρει σε ποιο ΚΔΑΥ ή ΚΕΔΔΥ υπάγεται το σχολείο του παιδιού του και να κλείσει ένα ραντεβού, ώστε το παιδί να εξεταστεί από ειδικούς πάνω στο κομμάτι αυτό και να διαπιστωθεί αν πάσχει από κάποια μαθησιακή δυσκολία. Συνήθως εξετάζεται από ειδικό παιδαγωγό και παιδοψυχολόγο και σε μικρότερες ηλικίες μπορεί να εξεταστεί και από λογοθεραπευτή. Παράλληλα, στα κέντρα αυτά γίνεται και τεστ νοημοσύνης, το γνωστό WISC (Wechsler Intelligence Scale for Children). Σε περίπτωση που οι ειδικοί διαγνώσουν κάποια μαθησιακή δυσκολία χορηγούν στους γονείς του παιδιού μια βεβαίωση την οποία και θα πρέπει να υποβάλουν στον Διευθυντή του Σχολείου και εκείνος με τη σειρά του να την κοινοποιήσει στους καθηγητές ή στο διδάσκοντα του παιδιού, ώστε να υπάρχει η ανάλογη αντιμετώπιση και η κατάλληλη υποστήριξη. Από εκεί και πέρα οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν είτε σε ένα ιδιωτικό ιατρο-παιδαγωγικό κέντρο στο οποίο μπορεί να υπάρξει εξατομικευμένη παρέμβαση πάνω στη συγκεκριμένη μαθησιακή δυσκολία που έχει το παιδί είτε σε έναν ιδιώτη θεραπευτή ανάλογα με τις ανάγκες του παιδιού. Χρήσιμο θα ήταν να γνωρίζουν οι αναγνώστες σας ότι μεγάλο μέρος αυτής της δαπάνης -εφόσον υπάρχει διαγνωσμένη μαθησιακή δυσκολία τύπου δυσλεξία-καλύπτεται εν μέρει ή ολοκληρωτικά από το ασφαλιστικό ταμείο τους.
Υπάρχει θεραπεία για την δυσλεξία; Η έγκαιρη διάγνωση εγγυάται και την αντιμετώπισή της;
Η δυσλεξία δεν θεραπεύεται, ακριβώς γιατί όπως προανέφερα δεν είναι ασθένεια. Ένα παιδί με δυσλεξία θα είναι και ένας ενήλικας με δυσλεξία. Όμως η έγκαιρη διάγνωση σε όσο το δυνατόν μικρότερη ηλικία εξασφαλίζει ότι το παιδί θα μάθει από πολύ νωρίς όλους τους απαραίτητους μηχανισμούς που θα το βοηθούν να ανταπεξέλθει επιτυχώς στις υποχρεώσεις του σχολείου, ώστε να μην βιώσει ποτέ την σχολική αποτυχία.
Γιατί αν το παιδί βιώσει την σχολική αποτυχία και εμείς παρέμβουμε εκ των υστέρων μπορεί ήδη να έχει αποκτήσει μια άρνηση προς τη μαθησιακή διαδικασία και το σχολείο, κάτι το οποίο ασφαλώς δεν θέλουμε. Θα πρέπει λοιπόν να υπάρξει έγκαιρη εξειδικευμένη παρέμβαση ώστε και το παιδί να είναι έτοιμο να αντιμετωπίσει το σχολείο, αλλά και το σχολείο να είναι έτοιμο να υποστηρίξει το παιδί. Υπάρχει πλέον σχετική εγκύκλιος από το Υπουργείο Παιδείας που υποχρεώνει τους εκπαιδευτικούς να αντιμετωπίζουν με διαφορετικό τρόπο τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες προσαρμόζοντας τον τρόπο εξέτασής και διδασκαλίας τους. Για παράδειγμα σε επίπεδο Πανελληνίων οι μαθητές με δυσλεξία εξετάζονται προφορικά, απαλλασσόμενοι από τις γραπτές εξετάσεις.
Αυτό που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι τα παιδιά με δυσλεξία δεν έχουν κανένα περιορισμό ως προς την σχολική και αργότερα την ακαδημαϊκή τους πορεία. Μπορούν να επιλέξουν και να ασκήσουν όποιο επάγγελμα επιθυμούν με μεγάλη επιτυχία.
Οι γονείς πώς μπορούν να στηρίξουν και να βοηθήσουν το παιδί τους στην καθημερινότητά του;
Καταρχάς θα πρέπει ο ίδιος ο γονιός να αποδεχθεί την μαθησιακή δυσκολία που αντιμετωπίζει το παιδί του. Στη συνέχεια, θα πρότεινα, να κάνει μια ειλικρινή συζήτηση μαζί του, βοηθώντας το να καταλάβει ότι δεν πρόκειται για κάποιο πρόβλημα που θα στιγματίσει τη ζωή του ή θα αποτελέσει τροχοπέδη για τους στόχους του, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο το αυτοσυναίσθημά του. Θα πρέπει απλά να ακολουθήσει κάποιους άλλους μηχανισμούς εκμάθησης. Σε αυτή την προσπάθεια το παιδί θα πρέπει να νιώθει ότι έχει την στήριξη και την πλήρη ενίσχυση του γονιού και του ειδικού θεραπευτή.
Από εκεί και πέρα σε καθαρά πρακτικό επίπεδο, θα πρέπει οι γονείς να φροντίζουν ώστε ο χώρος που μελετά το παιδί να είναι οργανωμένος. Το γραφείο του παιδιού, ιδανικά, θα πρέπει να είναι καθαρό και τακτοποιημένο, ώστε να ελαχιστοποιούνται οι πήγες αντιπερισπασμού. Θα συμβούλευα να μην υπάρχει στο δωμάτιο μελέτης τηλεόραση ή ηλεκτρονικός υπολογιστής, τα οποία αποσπούν την προσοχή του παιδιού και πολλές φορές γίνονται αντικείμενο έντονων οικογενειακών εντάσεων-ιδιαίτερα στην εφηβική ηλικία- καθώς το παιδί θεωρεί-και ορθώς πράττει πλέον-πως το δωμάτιο του, τού ανήκει, άρα και ό,τι βρίσκεται μέσα σ’ αυτό. Ένα ήρεμο οικογενειακό περιβάλλον, χωρίς εντάσεις και βία, θεωρώ πως αυτονόητα ενισχύει και βοηθά στην εξέλιξη του παιδιού, καθώς και η ύπαρξη ενός στοιχειώδους προγράμματος στις δραστηριότητες της οικογένειας και ιδιαίτερα του παιδιού.
Ως προς την διαδικασία της μελέτης, ενισχύουμε το παιδί στην απομνημόνευση των μαθημάτων με τη βοήθεια σχεδιαγραμμάτων και χρησιμοποιώντας χρωματιστούς μαρκαδόρους υπογράμμισης, τονίζοντας τα πιο σημαντικά σημεία. Πολλές φορές, είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να χρησιμοποιούμε πολύχρωμα χαρτόνια και να αναγράφουμε σε αυτά βασικούς κανόνες που θέλουμε να αποτυπωθούν στη μνήμη του παιδιού αναρτώντας τά στο δωμάτιό του.
Ο γονιός μπορεί να βοηθά στην οργάνωση της μελέτης του παιδιού και να θέτει ένα χρονικό όριο, το οποίο πρέπει να είναι δεσμευτικό, εντός του οποίου θα έχει ολοκληρωθεί η καθημερινή μελέτη. Συχνά, οι ειδικοί παραγωγοί γινόμαστε αποδέκτες παραπόνων από τους γονείς παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες ότι ξενυχτάνε για να τελειώσουν τις εργασίες του σχολείου για την επόμενη μέρα. Προσωπικά, κρίνω πως μια τέτοια αντιμετώπιση δεν είναι σωστή, ιδιαίτερα σε μικρές ηλικίες. Ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες όταν υπάρχει περιορισμένος χρόνος στη διάθεσή του δεν μπορεί να ολοκληρώσει πάντα όλες του τις σχολικές εργασίες και υποχρεώσεις. Αν το πιέσουμε και το εξαντλήσουμε θα δημιουργηθούν νεύρα και σύγχυση στο παιδί οδηγώντας τό αναπόφευκτα πολλές φορές στην μαθησιακή άρνηση, κάτι που θέλουμε με κάθε τρόπο να αποφύγουμε. Συνεπώς, οργανώνουμε την μελέτη από την αρχή, ιεραρχούμε τις υποχρεώσεις του παιδιού και ξεκινάμε από τα πιο απαιτητικά μαθήματα, αφήνοντας τα εύκολα για το τέλος και θέτουμε έναν εύλογο χρόνο μελέτης. Επίσης είναι απαραίτητο κάθ’ όλη τη διάρκεια της μελέτης να κάνουμε συχνά διαλείμματα, ώστε να υπάρχει ξεκούραση και αποφόρτιση. Σε περίπτωση που ο χρόνος που έχουμε θέσει τελειώσει, χωρίς την ολοκλήρωση των εργασιών, δεν τον παρατείνουμε, αλλά αφήνουμε το παιδί να ξεκουραστεί ή να παίξει, κάτι που κρίνεται απολύτως αναγκαίο για την ομαλή ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξή του. Στο σημείο αυτό, θα ήθελα να διευκρινίσω πως οι κατευθύνσεις που δίνω είναι ενδεικτικές και αφορούν παιδιά που βρίσκονταν στο Δημοτικό.
Παράλληλα, ο γονιός καλό είναι να βρίσκεται πάντα σε πλήρη συνεννόηση με τον θεραπευτή και να ακολουθεί όσο γίνεται πιο πιστά τις οδηγίες του, ώστε να υπάρχει όσο το δυνατόν καλύτερη συνεργασία ανάμεσα στο γονιό, τον θεραπευτή και το σχολείο. Έτσι, δεν δημιουργείται σύγχυση στο παιδί, διότι γνωρίζει ότι υπάρχουν συγκεκριμένες απαιτήσεις και εφικτοί στόχοι από εκείνο. Μέσω της εκπλήρωσης αυτών των στόχων, το παιδί βιώνει την σχολική επιτυχία και ενισχύεται η αυτοπεποίθησή του. Εξίσου σημαντική κρίνεται και η επιβράβευσή του, για τους στόχους που εκπληρώνει. Μπορούμε όταν το παιδί επιτυγχάνει το σύνολο κάποιων στόχων να το ανταμείβουμε με ένα δώρο, το οποίο θα συμβούλευα να μην είναι χρηματικό ή υλικό. Ως ιδανικά «δώρα» θα πρότεινα μια εκδρομή, μια βόλτα με το ποδήλατο σ’ ένα όμορφο και ξεκούραστο περιβάλλον ή την παρακολούθηση μιας παιδικής θεατρικής παράστασης, ο,τιδήποτε θα έκανε το παιδί ευτυχισμένο και θα ενίσχυε τη σχέση του με το γονιό χωρίς να περιορίζεται όμως, στα υλικά αγαθά.
Σε κάθε περίπτωση είναι καλό από μια ηλικία και μετά ο γονιός να αποδεσμεύεται από το διάβασμα του παιδιού και να αφήνει αυτόν τον ρόλο στον θεραπευτή. Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη των γονιών, θα τολμούσα να πω, είναι ότι εμπλέκονται τόσο πολύ με το διάβασμα του παιδιού, ξεχνώντας πολλές φορές να παίξουν μαζί του, να αθληθούν, να παρακολουθήσουν μια ταινία, να συζητήσουν… να περάσουν γενικά ποιοτικό χρόνο μαζί σε δημιουργικές δραστηριότητες που θα ενισχύσουν τον μεταξύ τους συναισθηματικό δεσμό, κάτι που είναι σαφώς πιο σημαντικό από την εκάστοτε σχολική επίδοση. Οι γονείς δεν θα πρέπει να βλέπουν το παιδί μόνο ως μαθητή και να εκπληρώνονται μέσω αυτού (καλός μαθητής = καλό παιδί και το αντίστροφο). Το παιδί μας είναι πολλά περισσότερα από «μαθητής», κάτι που το γνωρίζουμε όλοι, αλλά το ξεχνάμε συχνά μέσα στο ανελέητο κυνήγι βαθμοθηρίας που επιβάλλει το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Θα πρότεινα στους γονείς να ωθούν το παιδί και σε εξωσχολικές δραστηριότητες που δεν έχουν σχέση με τα μαθήματα, όπως λόγου χάρη ο χορός, ο αθλητισμός και η μουσική, οι οποίες όμως θα πρέπει να αποτελούν κυρίως επιθυμία του παιδιού, ώστε να το βοηθηθούν να χαλαρώσει, να κοινωνικοποιηθεί και να εκτονωθεί, ενισχύοντας το αυτοσυναίσθημά του.
Συμπερασματικά λοιπόν, βοηθάμε το παιδί να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις της καθημερινότητάς του, αλλά σεβόμαστε τις επιθυμίες του και την προσωπικότητά του. Αφήνουμε το «δύσκολο κομμάτι», της εξατομικευμένης παρέμβασης-στη συγκεκριμένη μαθησιακή δυσκολία του παιδιού-στον θεραπευτή, παραμένοντας πάντα θετικοί και ενθαρρυντικοί σε κάθε περίπτωση, επιβραβεύοντας κυρίως την προσπάθεια και όχι το αποτέλεσμα αυτής.
