ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ – ΠΑΙΔΙΚΗ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΜΑΛΒΙΝΑ ΓΕΩΡΓΑΚΑ

ΜΑΛΒΙΝΑ ΓΕΩΡΓΑΚΑ

Γράφει η ΜΑΛΒΙΝΑ ΓΕΩΡΓΑΚΑ, Βιολόγος – Σύμβουλος Διατροφής, MSc, MBA.

Επίκουρο Μέλος του Πανελλήνιου Συλλόγου Διαιτολόγων – Διατροφολόγων • Μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Βιοεπιστημόνων • Μέλος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ιατρικής/Κλινικής Διατροφής και Μεταβολισμού (ESPEN) • Μέλος της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρείας Παχυσαρκίας • Μέλος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας • Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης και Έρευνας της Γήρανσης

Τα αποτελέσματα της αλματώδους αύξησης της παιδικής παχυσαρκίας στις μέρες μας, σε παγκόσμια κλίμακα, είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικά και έχουν αποτελέσει την αφορμή για τη διεξαγωγή πληθώρας μελετών.

Ενδεικτικά, αξίζει να αναφερθεί ότι σε Εθνικό επίπεδο οι πιο πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι 1 στα 3 παιδιά είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο, ενώ στις ΗΠΑ, στα παιδιά 6 έως 11 ετών η παχυσαρκία μέσα στα τελευταία 30 χρόνια έφτασε από το 7 στο 18%. Τα αίτια, ωστόσο, καθώς και η σχέση τους με την εμφάνιση της παχυσαρκίας από πρώιμη ηλικία δεν έχουν γίνει ακόμη πλήρως κατανοητά.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τα επιστημονικά ευρήματα, τα πρώτα στάδια της ζωής ενός ατόμου είναι ιδιαιτέρως σημαντικά για τη μελλοντική αύξηση του σωματικού του βάρους. Ένας προτεινόμενος μηχανισμός που ισχυροποιεί τη συγκεκριμένη άποψη είναι ότι κατά τα πρώτα έτη της ζωής ενός ανθρώπου “ρυθμίζεται” το αίσθημα της όρεξης, καθώς και η διατήρηση της ενεργειακής ισορροπίας. Και οι δυο μηχανισμοί είναι θεμέλιοι για την εύρυθμη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Αντιθέτως, στις περιπτώσεις διαταραχών τους οι συνέπειες μπορεί να είναι μακροπρόθεσμες και σοβαρές για την υγεία, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα την εμφάνιση παχυσαρκίας και διαβήτη τύπου ΙΙ.

Ο ρόλος της οικογένειας

Η παχυσαρκία σε ένα παιδί είναι πολύ πιο δύσκολη από ό,τι σε έναν ενήλικα και αυτό γιατί σε ένα παιδί δε μπορούμε να κάνουμε δίαιτα με την αυστηρή έννοια του όρου, ώστε να μη διαταράξουμε την ανάπτυξή του. Αντιθέτως, θα πρέπει να μάθουμε να του παρέχουμε όλες εκείνες τις απαραίτητες τροφές που θα το γεμίσουν με τις απαραίτητες πρωτεΐνες, τα απαραίτητα λιπαρά και τα λοιπά στοιχεία όπως βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία για να αναπτυχθεί φυσιολογικά. Έτσι, αναλαμβάνοντας να χειριστούμε διατροφικά ένα παιδί, πρωταρχικός μας στόχος είναι η αλλαγή των λανθασμένων διατροφικών συνηθειών του, που όμως δεν θα επηρεάσει την ανάπτυξή του! Ουσιαστικά, μιλάμε για διατροφική εκπαίδευση του παιδιού και κατ’ επέκταση και του γονέα ή όποιου άλλου μέλους της οικογένειας εμπλέκεται στο μεγάλωμά του.

Οι γονείς πλέον έχουν πολλές πληροφορίες να διδάξουν τα παιδιά τους. Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να γνωρίζουν με απλουστευμένο τρόπο κρίσιμες μεταβολικές διαδικασίες ώστε να αντιλαμβάνονται πως επιδρούν οι τροφές στο οργανισμό των παιδιών τους.

Συγκεκριμένα, κάθε φορά που καταναλώνουμε κάποια τροφή που περιλαμβάνει υδατάνθρακες, το πάγκρεας παράγει ινσουλίνη προκειμένου να διαχειριστεί με όποιο τρόπο τα φορτία γλυκόζης που περνάνε στο αίμα. Μετά τη συνεχώς αυξανόμενη επικράτηση του παιδικού διαβήτη, δηλαδή του ινσουλινοεξαρτόμενου διαβήτη, είτε σε παιδιά είτε σε μεγαλύτερους  η νέα πληροφορία που θα πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς και να μεταδίδουν στα παιδιά θα είναι ότι στο πάγκρεας υπάρχει μια περιοχή όπου συνυπάρχει μια μικρή συστάδα κυττάρων τα λεγόμενα β-παγκρεατικά κύτταρα τα οποία είναι και υπεύθυνα για την παραγωγή ινσουλίνης. Κάθε φορά όμως που αυτά τα κύτταρα  υποχρεώνονται να παράγουν ινσουλίνη για μεγάλα ποσά γλυκόζης – όπως αποδίδεται αυτή στο αίμα από την  κατανάλωση  οποιουδήποτε γλυκού ή άλλου  υπερθερμιδογόνου σνακ όπως  τα γαριδάκια, πατατάκια, περισσότερο από δυο τρία κομμάτια πίτσα κτλ – τότε αυτά τα συγκεκριμένα κύτταρα εξαντλούνται και καταστρέφονται ανεπανόρθωτα.

Η διαδικασία εξάντλησης των β-παγκρεατικών κυττάρων ξεκινάει ήδη από την παιδική ηλικία κάθε φορά που το παιδί τρώει για κολατσιό πχ. ένα κρουασάν στο σχολείο ή ένα παγωτό πύραυλο το απόγευμα ή συνοδεύει στην οικογενειακή  παραγγελία πίτσας στη βραδινή παραγγελία. Όταν το μεγαλύτερο μέρος από αυτά τα κύτταρα εξαντλείται, τότε το βάρος της παραγωγής ινσουλίνης επιφορτίζεται από τα εναπομείναντα, μέχρι που στο τέλος έχουμε  αυτό που αργότερα θα λέμε «κύρωση της λειτουργίας διαχείρισης γλυκόζης του  παγκρέατος».

Πώς ελέγχουμε την ανάπτυξη

Για να ελεγχθεί η εξελισσόμενη αυτή επιδημία, οι τάσεις στην παχυσαρκία πρέπει να παρακολουθούνται μέσα από πληθυσμιακές μελέτες και να διεξάγονται προγράμματα πρωτογενούς και δευτερογενούς πρόληψης. Σε διεθνές επίπεδο δεν υπάρχει ομοφωνία σχετικά με τον ορισμό της παιδικής παχυσαρκίας, αλλά φαίνεται ότι η χρήση του Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ = Βάρος(kg)/Ύψος2(m2)) στα παιδιά αποτελεί τον πλέον αποδεκτό τρόπο.

Ενδεικτικά, αναφέρονται παρακάτω οι πιο πρόσφατες τιμές αναφοράς δύο διεθνών φορέων για τον προσδιορισμό του πότε ένα παιδί χαρακτηρίζεται ως υπέρβαρο ή ως παχύσαρκο.

Έτσι, σύμφωνα με τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας του 2007, υπέρβαρα θεωρούνται τα παιδιά με ΔΜΣ μεγαλύτερο της 85ης εκατοστιαίας θέσης (ΕΘ) και παχύσαρκα αυτά, των οποίων ο ΔΜΣ είναι μεγαλύτερος της 95ης ΕΘ για την ηλικία και το φύλο (εικόνες 1 και 2).

ΚΑΜΠΥΛΗ ΔΜΣ ΑΓΟΡΙΑ

ΚΑΜΠΥΛΗ ΔΜΣ ΑΓΟΡΙΑ-ΕΙΚΟΝΑ 1

 

ΚΑΜΠΥΛΗ ΔΜΣ ΚΟΡΙΤΣΙΑ

ΚΑΜΠΥΛΗ ΔΜΣ ΚΟΡΙΤΣΙΑ-ΕΙΚΟΝΑ 2

 

Παράδειγμα για τιμές αναφοράς Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας: Ένα αγόρι ηλικίας 10 ετών και 6 μηνών, με σωματικό βάρος περίπου 50,5 kg και ύψος 145 cm έχει ΔΜΣ 24 kg/m2 (κόκκινο σημείο στο παραπάνω σχήμα). Σύμφωνα με τις καμπύλες ανάπτυξης του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας το αγόρι αυτό είναι παχύσαρκο.

Παιδική γαστρονομία – μία υγιής τάση

Η διαθεσιμότητα υγιέστερων παιδικών γευμάτων στα εστιατόρια και γενικότερα σε καντίνες και καταστήματα πώλησης «γρήγορου» φαγητού είναι ένα κρίσιμο βήμα προς την αύξηση της έκθεσης των παιδιών σε πιο υγιεινά τρόφιμα. Είναι ιδιαίτερης σημασίας οι πρωτοβουλίες προώθησης υγιεινών επιλογών από τους ιδιοκτήτες καταστημάτων εστίασης προς τους «μικρούς» πελάτες τους, που να μην υστερούν σε γεύση και απόλαυση αλλά που να αναδεικνύουν τη θρεπτική αξία των τροφών ώστε να γίνονται αποδεκτά τόσο από τα παιδιά όσο και από τους γονείς.
Ήδη στις ΗΠΑ δημοφιλή εστιατόρια δημιουργούν πλέον ειδικά μενού με σημαντικά μειωμένο θερμιδικό περιεχόμενο, στα οποία περιέχονται μερίδες φρούτων και λαχανικών, ενώ περιέχουν λιγότερο λίπος και νάτριο (αλάτι).
Στην Ελλάδα, με τον πλούτο των Ελληνικών συνταγών, τέτοιες πρωτοβουλίες θα πρέπει να ενθαρρύνονται και να υποστηρίζονται από όλους μας!

10 συμβουλές για έναν υγιεινό τρόπο ζωής που πρέπει να δίνουν οι γονείς στα  παιδιά:

  1. Το φαγητό είναι διασκέδαση. Απολάμβανε το φαγητό σου!
  2. Το πρωινό είναι ένα πολύ σημαντικό γεύμα.
  3. Τρώγε διαφορετικές τροφές κάθε μέρα! Η ποικιλία είναι η συνταγή της υγείας.
  4. Ποια ομάδα τροφίμων νομίζεις ότι είναι η πιο σημαντική; Βάσισε τη διατροφή σου στους «καλούς» υδατάνθρακες!
  5. Κόλλα 5! Τρώγε 5 μερίδες φρούτα και λαχανικά σε κάθε γεύμα και ως γευστικά σνακ!
  6. Η αλήθεια για το λίπος. Το υπερβολικό λίπος δεν είναι καλό για την υγεία σου. Λέμε όχι σε τηγανητές πατάτες, τηγανητά κρέατα, λουκάνικα, πίτες και λιπαρά γλυκά.
  7. Επίθεση στα σνακ! Τρώγε συχνά και διάλεγε διάφορα σνακ!  Τι εννοούμε σνακ? ένα γιαούρτι, μια χούφτα φρέσκα ή αποξηραμένα φρούτα, λαχανικά σε μπαστουνάκια, όπως καρότο και σέλινο, ανάλατους ξηρούς καρπούς ή ίσως ένα κομμάτι κέικ φρούτου ή λίγο ψωμί με τυρί. Περιστασιακά, πχ. σε παιδικά πάρτυ και συγκεντρώσεις, μπορείς να τρως πατατάκια και άλλα συσκευασμένα σνακ, μια σοκολάτα, ή μπισκότα.
  8. Σβήσε τη δίψα σου! Πίνε πολλά υγρά!
  9. Μην παραμελείς τα δόντια σου! Βούρτσιζε τα δόντια σου τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα!
  10. Κινήσου! Να είσαι δραστήριος/α καθημερινά!

ΠΗΓΕΣ:

– Robinson SM, Crozier SR, Harvey NC, Barton BD, Law CM, Godfrey KM, Cooper C, Inskip HM. Modifiable early-life risk factors for childhood adiposity and overweight: an analysis of their combined impact and potential for prevention. Am J Clin Nutr. 2015 Feb;101(2):368-75.

– World Health Organization: The WHO Child Growth Standards.

– European Food Information Council > 10 healthy eating tips for kids

Μαλβίνα Γεωργακά

Βιολόγος – MSc Σύμβουλος Διατροφής

malvinageorgaka@gmail.com

Leave a Reply